جامعه در لبه فروپاشی عصبی؛ جایی که دلار، سلامت روان را می بلعد!
اخبار اقتصادی پایشگر– مقایسه داده‌های رسمی سال ۱۳۹۷ با شاخص‌های امروز اقتصاد ایران، تنها روایتی از سقوط بی‌سابقه قدرت خرید نیست، بلکه تصویرگر جامعه‌ای است که زیر فشار شوک‌های پی‌درپی، مرز میان بحران و زندگی روزمره را از دست داده است.
به گزارش پایگاه خبری پایشگر و بر اساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت که در سال ۱۳۹۷ منتشر شد، از هر چهار ایرانی یک نفر و از هر سه ساکن پایتخت نیز یک نفر با نوعی از اختلالات روانی دست‌وپنجه نرم می‌کردند.
در آن مقطع، انتشار این ارقام زنگ خطری جدی برای سیاست‌گذاران اجتماعی تلقی می‌شد، اما نگاهی به تقویم اقتصادی همان سال نشان می‌دهد که جامعه در فضایی به‌مراتب باثبات‌تر از امروز نفس می‌کشید.
در روزگاری که نرخ ارز در کانال پنج‌هزار و ۶۰۰ تومان نوسان داشت و هر گرم طلای ۱۸ عیار با ۱۵۵ هزار تومان معامله می‌شد، دغدغه‌های معیشتی هنوز شکل و شمایلی قابل پیش‌بینی داشتند، به‌طوری که نوسان قیمت میوه‌ای چون موز از شش به هشت هزار تومان و بازگشت مجدد آن، به تیتر بحث‌های روزمره تبدیل می‌شد و گوشت گوسفندی و برنج ایرانی به ترتیب با قیمت‌های ۴۱ و ۱۳ هزار تومان در سبد خانوار جایگاه ثابتی داشتند.
در چنین فضایی، حداقل دستمزد یک کارگر مجرد و بدون سابقه کار که رقمی معادل یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان بود، قدرت مانور قابل توجهی در بازار ایجاد می‌کرد.
این دستمزد پایه در ترازوی ارزش واقعی، هم‌وزن هشت گرم طلای ۱۸ عیار، ۳۰ کیلوگرم گوشت گوسفندی یا ۱۵۸ کیلوگرم مرغ بود.
در آن ساختار اقتصادی، پس‌انداز و برنامه‌ریزی میان‌مدت هنوز در دایره واژگان طبقه حقوق‌بگیر معنا داشت، به‌گونه‌ای که یک کارگر ساده می‌توانست با تجمیع حقوق پنج ماه خود جدیدترین مدل تلفن همراه پرچمدار را تهیه کند و با دو سال کار مداوم، مالک یک خودروی سواری پرطرفدار مانند پژو ۲۰۶ شود.
اما فاصله میان آن اعداد تا واقعیت امروز، صرفاً با فرمول‌های کلاسیک تورم قابل اندازه‌گیری نیست.
این فاصله با زنجیره‌ای از شوک‌های اجتماعی، سیاسی و زیستی پر شده است. از التهابات آبان ۹۸ و فاجعه سقوط پرواز ۷۵۲ گرفته تا همه‌گیری فرسایشی کرونا، ریزش تلخ متروپل، خیزش‌های اجتماعی، حادثه دلخراش معدن طبس و سایه سنگین جنگ و تنش‌های منطقه‌ای، هر کدام به‌تنهایی برای فرسایش تاب‌آوری یک ملت کافی بود.
این حوادث پیاپی، همچون لایه‌هایی متراکم بر دوش اقتصاد و روان جامعه نشستند و فرصت هرگونه بازسازی ذهنی و مالی را از شهروندان سلب کردند.
اکنون و در نقطه‌ای که نرخ دلار با جهشی ۴۷ برابری به ۲۶۲ هزار تومان رسیده، معادلات معیشتی به شکل رادیکالی دگرگون شده است. دستمزد ماهانه همان نیروی کار جوان و مجرد، در برابر این سونامی قیمتی، دیگر حتی کفاف خرید یک گرم طلا را هم نمی‌دهد و قدرت خرید او در بازار پروتئین به کمتر از نصف، یعنی حدود ۱۴ کیلوگرم گوشت سقوط کرده است.
در این جغرافیای جدید اقتصادی، رویای خرید همان خودروی داخلی که زمانی با ۲۴ ماه تلاش دست‌یافتنی بود، اکنون نیازمند ۷۴ ماه کار بی‌وقفه بدون در نظر گرفتن هزینه‌های جاری زندگی است.
عددی که بیشتر به یک شوخی تلخ آماری شباهت دارد تا یک برنامه مالی واقعی.
این دگردیسی عمیق در شاخص‌های رفاه، هر تحلیلگر منصفی را در برابر یک معمای بزرگ قرار می‌دهد:
چگونه جامعه‌ای با این حجم از فشار اقتصادی و تروماهای انباشته، همچنان به حیات روزمره خود ادامه می‌دهد؟
پاسخ را شاید بتوان در دو فرضیه خلاصه کرد؛
یا با مقاوم‌ترین جمعیت کره زمین روبه‌رو هستیم که آستانه تحملش فراتر از استانداردهای بشری تعریف شده، یا آنکه در سکوتی تدریجی، تعاریف سلامت روان را بازنویسی کرده‌ایم.
به نظر می‌رسد آنچه در سال ۱۳۹۷ در گزارش‌های رسمی «اختلال» نام‌گذاری می‌شد، امروز در سایه عادت به بحران، نام «زندگی عادی» به خود گرفته و در چنین شرایطی، تنها سرمایه باقی‌مانده برای عبور از این گذرگاه، همدلی و هوای یکدیگر را داشتن است.
با استمرار این روند فرساینده و شکاف عمیق میان درآمدها و هزینه‌ها، چشم‌انداز پیش‌روی جامعه ایران به سوی فرسایش بیشتر سرمایه اجتماعی و تنگنای معیشتی شدیدتر میل می‌کند.
تداوم این وضعیت، طبقه متوسط را بیش از پیش به حاشیه رانده و پایداری اقتصادی خانوارها را با بحران‌های جدی‌تری مواجه خواهد ساخت؛ شرایطی که در غیاب اصلاحات بنیادین، امید به بهبود کیفیت زندگی و برنامه‌ریزی آینده را بیش از پیش رنگ می‌بازد.