شنژن؛ سه ابرقدرت و یک پرونده غایب!
اخبار سیاسی پایشگر– نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنژن چین با محوریت ایران، جنگ اوکراین و کنترل تسلیحات هستهای برگزار شد و پس از حدود یک ساعت و نیم بدون بیانیه الزامآور پایان یافت.
به گزارش پایگاه خبری پایشگر، در سندی که در پایان منتشر شد نامی از ایران و اوکراین نیامد و همین سکوت، مهمترین پیام این نشست تاریخی برای تهران بود.
دیدار پنجشنبه در مجموعه ویلای کیلین شنژن، نخستین همنشینی سهجانبه سران واشنگتن، مسکو و پکن بود، رویدادی که پیش از آغاز نیز دو روایت متفاوت از آن وجود داشت.
مقامهای چینی آن را نشستی با اهمیت تحول آفرین و بنیادین خواندند و شی جینپینگ در سخنان آغازین خود از مسئولیت مشترک قدرتهای بزرگ و لزوم درس گرفتن از تاریخ گفت.
در سوی دیگر، پوتین بر منافع مشترک سه کشور در حل و فصل مناقشات منطقهای و امنیت انرژی تاکید کرد و ترامپ پرونده هستهای ایران و برنامه خلع سلاح را روی میز آورد.
اما نشست کمتر از یک ساعت و نیم طول کشید و هیچ یک از سه طرف، دستور کار روشنی پیش از آغاز اعلام نکرده بود، نشانهای از اینکه این گردهمایی بیش از آنکه محل تصمیمسازی باشد، محلی برای نمایش اراده سیاسی بود.
نتیجه عملی نشست، بیانیه کوتاهی بود که محورهای آن اصلاح سازمان ملل، ثبات جریان انرژی، افزایش عرضه فرآوردههای نفتی، مصونیت مقامات و کاهش خطرهای هستهای را در بر میگرفت.
نکته قابل تامل همین است: ایران و اوکراین، دو بحرانی که پیش از نشست به عنوان محورهای اصلی مطرح شده بودند، در متن نهایی جای مشخصی نداشتند.
این تناقض را میتوان دو گونه خواند. یا سه قدرت بر سر دو پرونده حساس به جمع بندی نرسیدند و ترجیح دادند با سکوت از آن عبور کنند، یا عمدا آن را به آینده و به سازوکارهای دیگری موکول کردند.
در هر دو حالت، اروپا نیز در این معادله جایگاه تعیینکنندهای نداشت و غیبت آن، وزن تحولات آینده را بر دوش سه پایتخت متمرکز کرد.
مهمترین موضوع برای تهران، جایگاه ایران در نشستی بود که بدون حضور نماینده جمهوری اسلامی برگزار شد.
ترامپ به گفته کاخ سفید، پرونده هستهای ایران را مطرح کرد و چین نیز از دو منظر با ثبات منطقه منافع مشترک دارد:
بازگشایی تنگه هرمز و کاهش قیمت انرژی برای بزرگترین مصرفکننده نفت جهان. اما بند مربوط به افزایش عرضه فرآوردههای نفتی در بیانیه نهایی، سناریویی نگرانکننده را پیش روی ایران قرار میدهد.
اگر بازار جهانی بتواند اختلال ناشی از بحران را با عرضه جایگزین مدیریت کند، انگیزه اقتصادی قدرتها برای حل سریع اختلاف با تهران کاهش مییابد.
به بیان دیگر، آرامش نسبی بازار انرژی لزوما به گشایش در تجارت خارجی ایران منجر نمیشود و ممکن است فشار تحریمها با هزینهای کمتر برای طرف مقابل ادامه یابد.
این همان نقطهای است که انتقاد جدی به دیپلماسی عمومی و اقتصادی کشور وارد میشود: کشوری که یکی از محورهای گفتوگوی سه قدرت است، باید پیش از نشست مطالبات خود را از طریق رایزنی مستقیم با پکن و مسکو تثبیت میکرد، نه اینکه نتیجه را از متن بیانیهای بخواند که نامی از او در آن نیست.
جمع بندی این نشست، نشانهای از پایان دوره تکقطبی بودن نظم جهانی است و این خود فرصتی واقعی برای ایران به شمار میرود؛ فرصتی که تنها با حضور فعال و ابتکار دیپلماتیک قابل تبدیل به دستاورد است.
سه قدرت بزرگ در شنژن نشان دادند که میتوانند درباره پروندههای حساس گفتوگو کنند و در عین حال از تعهد الزامآور بگریزند. درس بزرگ این نشست برای تهران همین است: در معادلهای که تنگه هرمز، توانمندی هستهای بومی و موقعیت منطقهای سه مولفه قدرت ملی ما هستند، سکوت در برابر میزی که دیگران برای ما میچینند، به معنای واگذاری ابتکار عمل است.
اکنون توپ در زمین دیپلماسی ایران است تا پیش از شکلگیری مواضع مشترک بعدی، وزن واقعی خود را در این مثلث به رسمیت بشناساند.