چرا درختان چیتگر خشک شدند؟
اخبار اجتماعی پایشگر– رییس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران با بیان اینکه باید از رویکرد قطع درخت خشک و کاشت نهال جدید در چیتگر به رویکرد «مدیریت یکپارچه جنگل» توجه کرد، گفت: در این رویکرد آب، خاک، آفت، ساختار توده، ترکیب گونه‌ای، تأمین مالی، مسئولیت‌پذیری مدیریتی، هماهنگی‌های بین بخشی و مدیریت متمرکز هم‌زمان در نظر گرفته می‌شود.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی پایشگر، در شرایطی که خشکیدگی و قطع درختان پارک چیتگر به یکی از موضوعات داغ محیط زیستی هفته‌های اخیر تبدیل شده است و سازمان منابع طبیعی و شهرداری تهران همدیگر را مقصر وضع موجود می‌دانند، این پرسش به وجود می‌آید که چه قدر احاله مدیریت پارک‌های جنگلی به شهرداری بر خشکیدگی درختان چیتگر موثر بوده است؟
علی بناگر در پاسخ به این پرسش اظهار کرد: «قوی بودن» مجریانی همچون شهرداری و شرکت‌های طرف قرارداد با سازمان‌های تخصصی همچون منابع طبیعی – که قدرت مالی، اداری، سیاسی یا عملیاتی خوب دارند – به معنی « خوب بودن» یعنی تخصص، تعهد، شفافیت و پاسخگویی نیست . در منابع طبیعی، اگر کار به نهادی سپرده شود که فقط قدرتمند است اما تخصص اکولوژیک، نظارت و امانت‌داری ندارد، همان اتفاقی می‌افتد که در پارک‌های جنگلی تهران و سایر نقاط کشور میبینیم .
وی تصریح کرد: قدرت اجرایی بالا برای پیمانکاران منابع طبیعی خوب است ولی تخصص در جنگل‌کاری، احیا و نگهداشت پایدار، توان تأمین آب و وجود برنامه بلندمدت، نظارت‌پذیری و پاسخگویی بهتر است بنابراین بعضا بزرگ و صرف « قوی بودن» نه تنها تضمین موفقیت نیست بلکه گاهی خود عامل سوءاستفاده، عدم پاسخگویی و تخریب می‌شود .
رییس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران تاکید کرد: احاله مدیریت باید بر اساس شایستگی باشد، نه قدرت. ما همیشه مخالف واگذاری و گردشگری‌های بی‌ضابطه، احاله مدیریت‌های دهن پرکن، واگذاری به بهانه اشتغال زایی و زمین‌خواری‌های رنگ و لعاب‌دار در انفال، جنگل‌ها و اراضی ملی بودیم، هستیم و خواهیم بود.
وی با بیان اینکه صرف واگذاری مدیریت یا نگهداری پارک چیتگر به شهرداری، به‌خودی خود علت خشکیدگی نیست، تصریح کرد: کیفیت مدیریت، نحوه تأمین آب و عملیات فنی در شدت و گسترش خشکیدگی نقش تعیین‌کننده داشت و این موارد نیز نافی مسولیت و نظارت سازمان‌های واگذار کننده نیست.
بناگر با اشاره به اینکه بین سن تقویمی درخت، مرحله زیستی آن و وضعیت واقعی سلامت درخت باید تفاوت قائل شد، گفت: با این حال، نمی‌توان صرفاً از روی سن درخت نتیجه گرفت که عمر مفید آن پایان یافته یا خشکیدگی اجتناب ناپذیر بوده است. یک درخت مسن در شرایط مناسب آب، خاک و مراقبت می‌تواند سالم بماند؛ در مقابل درختی جوان نیز ممکن است بر اثر تنش آبی شدید از بین برود.
وی اضافه کرد: سن و ساختار سنی نامتوازن زمانی خطرسازتر می‌شود که عواملی همچون تنش آبی مزمن، کاهش توان ترمیم و مقاومت برخی درختان در برابر آفات، افزایش دما و سایر محدودیت‌ها در بالاترین حد قرار داشته باشد بنابراین سن بالا را باید یکی از عوامل زمینه‌ای و تشدیدکننده احتمالی دانست، نه علت قطعی و مستقل خشکیدگی همه درختان.
رییس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران در پاسخ به این پرسش ایسنا که آیا خشکسالی و کم‌بارشی‌های سال‌های اخیر دلیل قانع‌کننده‌ای برای عدم پرداخت منظم حق‌آبه درختان پارک چیتگر بوده است؟ گفت: در هر جغرافیایی خشکسالی، کمبود منابع آب و تغییر اقلیم تاثیر به‌سزایی در خشک شدن درختان دارد ولی اکوسیستم‌های مصنوعی مانند چیتگر که دست‌کاشت هستند، به‌شدت به آبیاری حمایتی وابسته هستند، حذف یا خلل در تامین این حق‌آبه در سال‌های خشکسالی مانند قطع دستگاه تنفس مصنوعی برای بیمار است بنابراین مدیریت باید پیش‌بینی‌های لازم برای تأمین آب از پساب یا منابع پایدار را در اولویت قرار دهد.
وی ابراز امیدواری کرد که به مدیریت ریسک کم‌آبی با اتخاذ تمهیدات مستقیم مانند تامین منابع آبی پایدار و غیر مستقیم همچنین بهینه کردن آبیاری و انتخاب گونه های مناسب بیشتر توجه شود.
بناگر درباره تاثیر کم‌آبی بر توان دفاعی درختان چیتگر گفت: وقتی درخت درگیر بقا در برابر کم آبی است، انرژی و توان خود را صرف مدیریت تنش آبی می‌کند. در نتیجه توان دفاعی درخت در برابر بیماری‌ها و آفات افت می‌کند. در این مرحله، آفات و بیماری‌ها از جمله حشرات پوست‌خوار به‌عنوان مهاجمان فرصت‌طلب عمل می‌کنند و به درختان ضعیف و تحت تنش حمله می‌برند. بر پایه شواهد موجود، آفات بیشتر عامل ثانویه بودند. تنش اولیه ناشی از ضعف آبیاری بود که توان درختان را در برابر بیماری و آفات کاهش داد. در چنین شرایطی عرصه و پوشش گیاهی آن مستعد حمله آفات و در نهایت خشکیدگی شدند.
وی درباره راهکارهای پیشگیری از خشکی مجدد درختان تازه کاشته شده پارک چیتگر اظهار کرد: مسئله اصلی در احیای پارک‌های جنگلی چیتگر و سرخه حصار این نیست که صرفاً درختان خشک شده را قطع کنیم و به‌جای آن‌ها نهال جدید بکاریم؛ مسئله اصلی این است که چرا سامانه جنگلی موجود توان پایداری خود را از دست داده‌اند و چگونه می‌توان شرایط اکولوژیک لازم برای بازسازی آن را دوباره فراهم کرد.
رییس اتحادیه انجمن های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران تاکید کرد از رویکرد قطع درخت خشک و کاشت نهال جدید باید به رویکرد «مدیریت یکپارچه جنگل» حرکت کرد؛ رویکردی که آب، خاک، آفت، ساختار توده، ترکیب گونه‌ای، تأمین مالی و مسئولیت‌پذیری مدیریتی و هماهنگی‌های بین بخشی و مدیریت متمرکز را هم زمان در نظر می‌گیرد.
بناگر در پایان گفت: حفظ درختان زنده و جلوگیری از گسترش کانون‌های خشکیدگی و تأمین آب پایدار و احیای حق‌آبه، استفاده کنترل‌شده از پساب تصفیه‌شده، تمیز کردن جوی‌ها و تشتک‌زنی، تعمیر خطوط انتقال، مخازن، ایستگاه‌های پمپاژ و تجهیزات معیوب و احیای مرحله‌ای با گونه‌های سازگار و متنوع، همراه با پایش و نظارت ما را از بحران عبور می‌برد و به سمت احیا می برد.